De actualiteit van armoede en schulden in Nederland
Als mensen te maken krijgen met een inkomensterugval, blijkt het vaak moeilijk om de uitgaven snel aan te passen. Daarnaast zijn er veel gezinnen die moeite hebben met hun financiële huishouding, waardoor schulden zich kunnen opstapelen. Volgens de meest recente cijfers van het CBS en het Nibud kampt een aanzienlijk deel van de Nederlandse huishoudens met problematische schulden. Hoewel de definitie en meetmethoden soms variëren, wordt geschat dat honderdduizenden huishoudens in een problematische schuldensituatie verkeren. Velen van hen zijn aangewezen op de wettelijke schuldhulpverlening (zoals het minnelijk traject via de gemeente of de Wsnp).
Hoe langer een gezin in een problematische schuldsituatie leeft, des te groter is de kans op nadelige gevolgen voor het welbevinden en de ontwikkeling van kinderen. Kenmerkend voor een risicovolle schuldsituatie is dat een huishouden de situatie nog zelf kan oplossen. Bij een problematische schuldsituatie is dat anders: het huishouden houdt na betaling van de vaste lasten en noodzakelijke aflossingen onvoldoende geld over voor dagelijkse behoeften. De aanhoudende inflatie en hoge woon- en energielasten zorgen ervoor dat een grote groep gezinnen nog steeds op het randje van bestaansonzekerheid leeft. Volgens de laatste armoedecijfers van het CBS (over 2023/2024) leeft ongeveer 5,9% van de bevolking onder de lage-inkomensgrens, waarbij de armoede onder kinderen een blijvend zorgpunt is (circa 8,2%, oftewel ruim 250.000 kinderen).
Hulp bij schulden: Van FiKks naar professionele ondersteuning
Gezinnen met risicovolle schulden proberen meestal eerst zelf uit de situatie te komen. Zij kunnen daarbij ondersteuning krijgen van projecten zoals FiKks. Met de gratis FiKks-app worden hulpvragers gekoppeld aan een getrainde buddy die hen helpt bij het overzicht krijgen en het aanpakken van betalingsachterstanden. Wanneer dit niet volstaat, is professionele schuldhulpverlening via de gemeente de volgende stap.
Een opvallende trend in de afgelopen decennia is de groei van het aantal mensen onder beschermingsbewind. Waar in 1988 nog zo’n 20.000 personen onder bewind stonden, is dat aantal in de afgelopen jaren fors gestegen naar ruim 300.000. Wat ooit begon als een maatregel voor kwetsbare mensen (zoals mensen met een verstandelijke beperking of dementie), wordt nu veelvuldig ingezet als instrument bij problematische schulden. Hierdoor is een grote markt voor professionele bewindvoering ontstaan, wat in de huidige politieke discussie leidt tot kritische vragen over de effectiviteit en de kosten van deze vorm van ontzorging.
Project Bijstand: Een integrale aanpak
Project Bijstand stelt fundamentele vragen bij de huidige inrichting van het sociale domein:
Hoe kan het dat gemeenten schuldhulp soms nog steeds als een 'sluitpost' zien en gezinnen te lang in een bewindvoeringstraject 'stallen'?
Waarom is er vaak onvoldoende regie op de stapeling van hulp, zorg en financiële stromen achter de voordeur?
Hoe kan het dat gezinnen met een minimuminkomen, ondanks alle toeslagen, nauwelijks rondkomen?
Project Bijstand streeft ernaar deze 'gekkigheid' een halt toe te roepen. Het doel is om niet alleen schulden te saneren, maar om een gezin duurzaam perspectief te bieden. Dit gebeurt door alle geld- en hulpstromen in kaart te brengen en in samenspraak met gemeenten en hulpverleners een concreet toekomstplan te smeden. Hiermee voorkomen we dat kinderen in een armoede-cyclus blijven hangen.
De impact op kinderen
Armoede heeft verstrekkende en langdurig negatieve gevolgen voor kinderen:
Ontwikkeling: Meer stress en spanningen in huis beïnvloeden de veilige hechting.
Welzijn: Grotere kans op psychosociale problemen en een lager welbevinden.
Onderwijs: Een hoger risico op voortijdig schoolverlaten zonder startkwalificatie.
Gezondheid: Fysieke gevolgen door slechtere voeding en woonsituaties.
Sociale participatie: Risico op sociaal isolement door gebrek aan financiële middelen voor sport of cultuur.
Armoede neigt zich te vererven: Armoede is in Nederland hardnekkig en dreigt generatie op generatie door te werken.
Doe mee
Sinds 2016 zet Project Bijstand zich in om gezinnen uit de armoede te helpen. Wilt u bijdragen?
Word buddy: Meld u aan bij FiKks. U krijgt toegang tot de FiKks Academy om de wereld van schulden te leren begrijpen.
Wilt u zich inzetten voor gezinnen met complexe zorgvragen? Er is veel werk te verzetten! Download de brochure 'Wat werkt bij de aanpak van armoede & schulden' voor meer handvatten.
Project Bijstand is lid van de Alliantie Kinderarmoede en een initiatief van het Sellingnet Stimuleringsfonds.